الف- مفهوم طفل در حقوق ايران ، شرع مقدس اسلام و پيمان نامه حقوق كودك
1-تعريف قانوني طفل:
تبصره 1 ماده 219 قانون آئين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور كيفري مقرر مي دارد:
(( منظور از طفل كسي است كه به حد بلوغ شرعي نرسيده باشد.)) [1]
اين عبارت عيناً در تبصره 1 ماده 49 قانون مجازات اسلامي مصوب 1370 [2] نيز آورده شده است.
سن بلوغ نيز طبق تبصره 1 ماده 1210 قانون مدني در پسر پانزده سال تمام قمري و در دختر نه سال تمام قمري است . [3]
بدين ترتيب قانونگذار اسلامي دختر بالاي 9 سال قمري و پسر بالاي 15 سال قمري را از لحاظ دارا بودن مسئوليت كيفري همانند افراد بزرگسال مسؤول شناخته و پائين تر از سنين فوق را طفل محسوب مي نمايد.
ماده 1210 قانون مدني ايران كه منبعث از شرع اسلام مي باشد حد بلوغ و رشد را از هم تفكيك نكرده لكن از تبصره 2 ماده فوق چنين بر مي آيد كه در مسائل مالي بلوغ و رشد مجزا در نظر گرفته شده است. و از لحاظ دارا بودن مسئوليت كيفري، دختر 9 سال تمام قمري و پسر 15 سال تمام قمري همانند بزرگسالان شناخته شده اند و حداقل سن نيز براي اين افراد مشخص نشده است، در صورتي كه در قانون تشكيل دادگاه اطفال بزهكار، قانونگذار اطفال را به اطفال بين 6 تا 12 سال تقسيم كرده است و قبل از اين مرحله طفل هر چند كه مرتكب جرم شده باشد مورد توجه قرار نمي گرفت و حتي به وضع اخلاقي او رسيدگي نمي شد.
تحقیق آماده تعاريف و تاريخچه دادرسي اطفال – 22 ص وورد قابل ویرایش
تحقیق آماده تعاريف و تاريخچه دادرسي اطفال – 22 ص وورد قابل ویرایش
به نظر مي رسد كه به عقيده قانونگذار، سر حد تميز و عدم تميز در دختر 6 تا 9 سالگي و در پسر 6 تا 15 سالگي است. با تلفيق قانون تشكيل دادگاه اطفال بزهكار و قانون مدني بنظر مي رسد براي تعيين سن كودك مميز بايد گفت كه وقتي كودك به سن 6 سال مي رسد در آستانه تشخيص و تميز پا گذارده است. به عبارت ديگر پسر از 6 تا 15 سالگي و دختر از 6 تا 9 سالگي ميتواند عنوان طفل مميز را، بر خود اطلاق نمايد. ايرادي كه ممكن است به اين نظر وارد شود اين است كه تشخيص قدرت تميز با معاملات افراد مقايسه شده و چنانچه طفلي به آن حد از قدرت تميز برسد كه بتواند .
منظور از معامله كردن همانا فروختن كالايي به ديگري و در ملك خريدار در آمدن است را درك كند، در اين صورت داراي قوت تميز و تشخيص مي باشد.
در حالي كه درك مالكيت و خريد و فروش كالا كه از مصاديق حقوق مدني است همواره زودتر از درك مسائل كيفري به مانند ضرب و جرح و قتل و غيره حاصل مي گردد و با اين حساب، اصولا بنظر مي رسد حد تميز را بايد بالاتر از سن شرعي بلوغ يعني 9 سال تمام قمري براي دختر و 15 سال تمام قمري براي پسر بدانيم.
تحقیق آماده تعاريف و تاريخچه دادرسي اطفال – 22 ص وورد قابل ویرایش
تحقیق آماده تعاريف و تاريخچه دادرسي اطفال – 22 ص وورد قابل ویرایش
به علاوه، بر اين كه بتوان طفلي را از نظر جزايي مميز دانست لازم است كه دو جنبه قانوني و اخلاقي را مد نظر قرار دهيم.
از نظر قانوني مي بايست شخص به اين معني علم پيدا كند كه عمل معين قابل تعقيب بوده و هيات جامعه و مامورين انتظامي، مجرمين را دستگير و به كيفر اعمال خود مي رساند.
همچنين فرد بايد مطلع باشد كه كدام عمل جرم است و در صورت ارتكاب آن به مجازات خواهد رسيد. به سخن ديگر مجرم بايد قدرت و توانائي در تشخيص حكم را داشته باشد.
از نظر اخلاقي، مجرمين مي بايست قوه ادراك و تشخيص خوب و بد را داشته با مقايسه آنها از يكديگر، يكي از آن دو راه را براي خود انتخاب كند.
به عبارت اخري، هر گاه هنگام ارتكاب جرم، مجرم در نزد وجدان خود صداي باطني احساس كند كه او را از اهميت كار و درجه مسئوليت خود آگاه سازد، قوه ادراك خوب و بد در او ايجاد گرديده است.
بديهي است هر گاه كودك خطا كار غير مميز باشد، يعني به سني نرسيده باشد كه وجود مراتب دوگانه فوق را نزد او ثابت نمايد، مبري از مسئوليت كيفري بوده و قابل تعقيب و مجازات نيست.